Dialog i Cywilizacji

22,90

Açıklama

PRZEDMOWA
Wiek XXI okazał się okresem niespodziewanego kryzysu. Są na świecie
tacy, którzy poświęcili się przemocy, śmierci i zniszczeniu, ale są też tacy,
którzy stawiają czoło tym ideom, wspierając pożyteczny dialog i porozumienie. Wydarzenia 11 września 2001 ukazują jasno znaczenie tych działań. To,
co się zdarzyło tamtego dnia i trwająca obecnie wojna z terroryzmem zmieniły krajobraz naszych społeczności lokalnych i wspólnoty międzynarodowej.
Dziewiętnastu porywaczy stworzyło jeden z największych paradoksów XXI
wieku: islam, który sam siebie postrzega jako religię pokoju, jest teraz kojarzony z mordem i bestialstwem.
Niestety istnieje pożałowania godny brak wiedzy na temat islamu zarówno pośród muzułmanów, jak i niemuzułmanów. Potrzeba zrozumienia
islamu sięga poza wydziały nauk humanistycznych na uniwersytetach —
do domu każdej osoby. Ciągle wzrastająca populacja muzułmanów szacowana jest obecnie na 1,4 miliarda ludzi żyjących w pięćdziesięciu siedmiu
krajach, z których przynajmniej jeden ma potencjał nuklearny. Wiele z tych
państw muzułmańskich odgrywa zasadniczą rolę albo jako bliski sprzymierzeniec, albo jako przeciwnik Stanów Zjednoczonych w wojnie z globalnym
terroryzmem. Społeczność muzułmańska nie jest wyizolowaną częścią świata; niemal siedem milionów muzułmanów żyje w USA a wiele milionów więcej w Europie. Główni terroryści na amerykańskiej liście poszukiwanych to
muzułmanie — Osama bin Laden, przywódcy Al-Kaidy i Talibów, jak np.
Mułła Omar. Jednak muzułmanami są też czołowi sprzymierzeńcy Ameryki
w walce z terroryzmem: [były] prezydent Pervez Musharraf z Pakistanu, prezydent Karzai w Afganistanie i król Abdullah z Jordanii. Skoro zatem zarówno nieprzejednani przeciwnicy, jak i bliscy sprzymierzeńcy są muzułmanami,
to wydaje się rzeczą konieczną zrozumieć islam.
Środkiem do zapewnienia, że my, jako wspólnota międzynarodowa pokonamy fałszywą, ale i tę realną konfrontację pomiędzy naszymi religiami
jest dialog i wzajemne zrozumienie. Książka Jill Carroll Dialog cywilizacji
opowiada się za dialogiem, co mocno popieram. Dr Carroll wyświadczyła
nam ogromną przysługę, pogłębiając naszą wiedzę o oryginalnej filozofiimuzułmańskiej M. Fethullaha Gülena. Gülen, znamienity turecki przywódca
suficki, pionier dialogu międzywyznaniowego od lat już trzydziestu, sądzi, że
„dialog nie jest zbytecznym wysiłkiem, ale jest imperatywem… że dialog należy do powinności muzułmanów, którzy mają uczynić nasz świat miejscem
bardziej pokojowym i bezpiecznym”. W epoce, w której ludzkość potrzebuje
przywódców duchowych, znajdujemy takiego przywódcę w Fethullahu Gülenie. Spędził on swoje życie dorosłe wyrażając ból, ale też wiarę i aspiracje
nie tylko muzułmanów, ale i innych ludzi. Gülen zainspirował potężny ruch
społeczeństwa obywatelskiego, który ewoluuje od lat 1960-tych i obejmuje
obecnie wiele dziedzin życia społecznego. Gülen, jako muzułmański intelektualista suficki i uczony zainspirował miliony zarówno muzułmanów jak
i niemuzułmanów do służby dla dobra ludzkości.
W swoim tekście dr Jill Carroll kontynuuje tradycję dialogu, przedstawiając nam dialog tekstualny pomiędzy myślą i nauczaniem Gülena oraz pięciu
znanych na całym świecie filozofów w ramach ogólnego dyskursu humanistycznego: Immanuela Kanta, Konfucjusza, Johna Stuarta Milla, Jeana Paula
Sartre’a i Platona. Jill Carroll jest w stanie nie tylko stworzyć dyskurs nawiązujący do nauczania Gülena, ale także daje nam przykład takiego dialogu,
którego bardzo potrzebujemy w naszym stuleciu: dialogu, w którym myśli
i idee całkowicie różne od naszych są nam przedstawiane w sposób racjonalny i prowokujący do myślenia.
Jill Carroll jest najbardziej kompetentna do wykreowania takiego dialogu.
Jako zastępca Dyrektora Centrum Boniuk Studiów i Propagowania Tolerancji
Religijnej przy Uniwersytecie Rice, a także jako autor często piszący i wypowiadający się na temat koncepcji Gülena, dr Carroll ma jasne zrozumienie jego nauczania. Będąc jednocześnie profesorem nauk humanistycznych
i religioznawstwa porównawczego, Jill Carroll jest ekspertem w dziedzinie
kontynentalnej filozofii religii, co pozwoliło jej podjąć i zakończyć to przedsięwzięcie w sposób znakomity. Dr Carroll uczyniła wiele, by zaprezentować
ideały islamu i zasady ruchu Gülena szerszej społeczności uczonych. Widziałem osobiście jej oddanie ideałom tolerancji i dialogu w czasie jej wykładów na Międzynarodowej Konferencji na temat Islamu we Współczesnym
Świecie: Ruch Fethullaha Gülena w Idei i Praktyce. Konferencja ta odbyła
się na Uniwersytecie Oklahoma w 2006 r. Uczestniczyłem w niej jako jeden
z głównych mówców.
Wiosną 2006 r., realizując dla Brooking Institution projekt badawczy: „Islam w epoce globalizacji”, odbyłem podróż po dziewięciu krajach muzułmańskich, i podczas tej wyprawy zarówno ja jak i mój zespół doświadczyliśmyjak wpływowy stał się Fethullah Gülen. Starając się zrozumieć „mentalność”
muzułmanów przygotowaliśmy kwestionariusz, w którym zawarte były pytania bezpośrednie i osobiste do każdego uczestnika badania. Zadane pytania miały ocenić reakcje na świat zachodni i globalizację. Stwierdziliśmy,
że wielu ludzi kieruje się wskazówkami tych, którzy pragną zbudować mur
wokół islamu, i wykluczyć wszystko poza islamem, a w szczególności wpływy zachodnie. Tendencja ta zyskuje popularność w świecie muzułmańskim.
Jednak w Turcji zauważyliśmy, że najbardziej popularnym współczesnym
wzorcem osobowym jest Fethullah Gülen, co wskazało nam na znaczenie
jego ruchu intelektualnego i jego potencjał jako siły przeciwstawnej wobec
tak niestety atrakcyjnej wśród muzułmanów idei wykluczenia.
Rozmiar i efektywność ruchu Gülenowskiego bardzo wzrosły w ostatnich
trzydziestu latach. Działalność owego ruchu obejmuje obecnie założenie setek nowoczesnych szkół i kilku uniwersytetów w Turcji i poza nią, sieci mediów (dwa kanały telewizyjne, tygodnik informacyjny i wpływowy dziennik)
oraz organizacji biznesmenów. Ruch ten wyrósł nie jako ruch polityczny, ale
jako inicjatywa społeczna i duchowa. Jako oryginalny reformator społeczny,
Gülen wprowadził nowy styl edukacji, który zaczyna integrować wiedzę naukową i wartości duchowe. Dzięki temu jest w stanie znaleźć w islamie drogę pośrednią, która stawia na nowoczesność. Gülen wierzy, że rzeczywistym
celem narodów jest odnowa i „cywilizacja” jednostek oraz społeczeństwa,
osiągana poprzez działanie zgodne z moralnością.
Gülen czerpie swoją inspirację w dużej mierze z nauczania i pism Maulany
Dżalal ad-Dina Rumiego i jego przesłania służby Bogu oraz miłości i posługi wzajemnej pomiędzy ludźmi. Rumi, autor bestselerowy nie tylko w świecie muzułmańskim ale i w Stanach Zjednoczonych, położył pod względem
intelektualnym i duchowym podwaliny pod ruch Gülenowski. Obydwaj ci
ludzie poświęcili swoje życie zrozumieniu sufizmu. Gülen opisuje Rumiego
z wielką atencją, „nie jako adepta sufizmu, derwisza bądź mistrza, za jakiego
jest uznawany przez tradycyjnych sufich. Rumi rozwinął nową metodę zabarwioną rewiwalizmem, osobiste rozumowanie, oparte o Koran, sunnę i muzułmańską pobożność. Nowym głosem i tchnieniem pomyślnie poprowadził
ku nowemu boskiemu stołowi zarówno swoje jak i następne pokolenia”.
Gülen pomaga nam odpowiadać na kwestie życia, wartości i składników
sprawiedliwego społeczeństwa, godząc pozorne sprzeczności pomiędzy naukami przyrodniczymi a teologią. W swoich pismach i wystąpieniach publicznych,Gülen zapala światło dla szukających rozwiązań naszych współczesnych dylematów. Wyjaśnia nam, że czasy, kiedy sprawy załatwiało się nagą siłą należą do przeszłości. Przekonać innych do swoich racji możemy
jedynie siłą argumentów. Społeczeństwa są w stanie koegzystować w sposób
pokojowy jedynie poprzez porozumienie oparte na współpracy i szacunku.
W naszym kurczącym się świecie jest to lekcja, którą musimy odrobić. Szacunek dla zwyczajów kulturowych i religijnych stał się koniecznością. Musimy więc wszelkimi środkami realizować proces wzajemnego zrozumienia
i dialogu międzyreligijnego. W świecie po 11 września, kiedy realne stało się
„starcie” [kultur], miliony uczestników ruchu Gülena wciąż wskazują nam
duchową i praktyczną drogę ku pokojowi i tolerancji dla innych. W świecie,
w którym wielu prominentnych przywódców muzułmańskich mówi o konflikcie i konfrontacji, Gülen ofiarowuje nam „nowy głos”, wzywający ludzi
wszystkich wyznań do „boskiego stołu”. Dzięki jego wskazówkom możemy
tworzyć świat, w którym dialog jest naszym pierwszym działaniem, konfrontacja zaś całkowicie ostatecznym. W tym właśnie duchu dr Jill Carroll
dała nam dzieło, które ulepsza nie tylko nasze zrozumienie zasad i nauczania
Gülena, ale i zwraca uwagę na ruch filozoficzny, który w naszych czasach ma
znaczenie naprawdę nieocenione.
Chciałbym wyrazić swoją wdzięczność Muhammadowi Çetinowi, prezesowi Instytutu Dialogu Międzywyznaniowego, który zainicjował to ważne
dzieło, za propagowanie dialogu i porozumienia pomiędzy Zachodem a światem islamu. Chciałbym również podziękować Davidowi Montezowi za jego
pomoc w przygotowaniu tej przedmowy i za jego zaangażowanie w dialog.
Jako osoba aktywnie zaangażowana w dialog międzywyznaniowy, jestem
głęboko przekonany o potrzebie porozumienia i współczucia w tych niebezpiecznych czasach. Jako profesor uniwersytecki jestem w wyjątkowej sytuacji, gdyż mogę zaświadczyć o mocy dialogu w sali uniwersyteckiej i o tym,
jak może on zmienić spojrzenie na wiele spraw. Jako ojciec i dziadek jestem
osobiście zainteresowany dialogiem. Przecież budowanie mostów pomiędzy
kulturami ma znaczenie zasadnicze dla zapewnienia bezpieczeństwa naszym
dzieciom. Dialog i porozumienie nie są już intelektualną rozrywką; stanowią
imperatyw, jeśli mamy przetrwać wiek XXI.

Profesor Akbar Ahmed
Katedra Ibn Chalduna Studiów nad Islamem,
Uniwersytet Amerykański, Waszyngton.